Urte asko igaro dira Euskal Eskola Publikoaren eskola-mapari buruzko azken eztabaidatik. Orduz geroztik, Hezkuntza Sailaren politikak aldebakarreko erabakiak izan ditu ezaugarri, eta erabaki horiek eskaintza aldatu dute zonaldeka, bat egiteak edo xurgatzeak egin dituzte, baita ikastetxe publikoak itxi ere, beharrezkoa den lekuetan sare publikoa zabaltzeko estrategiarik gabe. Sistematikoki, Sailak uko egin dio gizartearen eskariari erantzungo dioten eta eskola publikoa indartuko duten hezkuntza-premiei buruzko benetako eztabaida zuzentzeari. Gure ustez, ezin da eskola-mapan aldaketarik egin inplikatutako hezkuntza-komunitateekin eta EHIGE eta gurasoen federazioak, HEIZE eta sindikatuak bezalako gizarte-eragileekin aldez aurreko kontsultarik eta adostasunik gabe.

Ez dira unean uneko erabakiak, ezta kasu isolatuak ere. Azken urteotan, itxituren, integrazioen eta xurgapenen prozesu iraunkor bat ikusi dugu, lurralde osoari eragiten diona. Prozesu hori gardentasun faltak, elkarrizketarik ezak eta hezkuntza-komunitateen benetako parte-hartzerik ezak markatzen dute.

Parte hartzen dugun berme-batzordeek ere – ikastetxe publikoetan eta itunpeko ikastetxe pribatuetan ikasleak onartzeko prozesua gainbegiratzea eta araudia betetzen dela bermatzea dute eginkizun – ez dute Sailaren asmoen berri jaso. Aurreko ikasturtean bezala, sailburuaren prentsaurrekoen bidez izan da erabaki guztien berri.

Berriro diogu erabaki horiek ez direla adostu, eta kasu gehienetan, erabakia irmoa izan denean jakinarazi zaiela eskola-komunitateei, eztabaidarako eta alternatibak eraikitzeko tarterik gabe. Era berean, ez da argitu ikastetxe hartzaileei (Gabriel Aresti eta Gallego Gorria Bilbon, Artaza-Pinueta Leioan eta San Ignacio Getxon) kontsulta egin zaien, ezta ikasle berriak baldintza egokietan hartzeko behar diren giza baliabideak eta baliabide materialak izango dituzten ere.

“Integrazioen” eufemismoaren pean, askotan ezkutuko itxierak gertatzen ari dira. Estrategia ezaguna da: hainbat ikasturtetan matrikula egitea galarazten da, ikastetxearen bideragarritasuna pixkanaka murrizteko eta, azkenik, desagertzea justifikatzeko. Ikasleei beste ikastetxe publiko batean matrikulatzeko lehentasuna ematen bazaie ere, sortutako baldintzek (distantziak, garraiorik eza edo ziurgabetasuna) familia asko zeharka bultzatzen dituzte itunpeko sarera.

Egoera horren aurrean, galderak saihestezinak dira: zeintzuk izango dira hurrengoak?, zein beste neurri aurreikusten dira?, ikastetxe publikoetan bakarrik hartuko dira neurriak?, jaiotza-tasaren jaitsierak sare publikoari bakarrik eragiten al dio?

Eskola publikoa ahultzen ari den bitartean, itunpeko sarearen finantzaketa handitzen ari da. Ez gaude berrantolaketa neutro baten aurrean, baizik eta eskola publikoaren desegite progresibo baten aurrean, gardentasunik eta eztabaida sozial zintzorik gabe gauzatua. Eskola publikoa defendatzea ekitatearen eta gizarte-kohesioaren aldeko apustua da; horregatik, eztabaida hori ezin da ateak itxita egiten jarraitu.